زیارت امام رضا (ع) به روش قاجاری ها! -  سفر مشهد؛ 10 روز رفت، 10روز برگشت!
سرویس فرهنگ و هنر - قدیم‌ها که امکانات کم بود و سفر دشوار بود و راه، طولانی بود پابوس امام رضا (ع) چگونه می‌رفتند ایرانی‌ها؟ با امکانات کم و با دشواری زیاد و در راهی طولانی می‌رفتند و از تهران، پیاده یک‌ماه طول می‌کشید تا برسند و سواره ۱۰ روز.

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برخط نیوز به نقل از فارس - گروه تاریخ امین رحیمی: زیارت حرم رضوی همیشه آرزو بود در ایران؛ خیلی ها بوده اند لابد که قسمتشان نشد و خیلی ها هم همت و سعادت داشتند و رفتند و «مشهدی» شدند.

هر چه بود وضعیت در دوره قاجار این گونه بود که «ادوارد پولاک» نوشته است: «پس از کربلا، مشهد زیارتگاهی است که مورد توجه همه شیعیان قرار می گیرد» و «ارنست اورسل» نوشته است: «امام رضا (ع) یکی از مقدسان ملی ایرانیان است که مقبره اش همه ساله از سوی هزاران نفر زیارت می شود» و «کلود آنه» فرانسوی در کتاب «اوراق ایرانی» نوشته است: «این امام از بازماندگان واقعی و بر حق پیامبر است که خائنانه در مشهد مسموم و شهید شده و در مسجد این شهر به خواب ابدی فرو رفته است. هر ایرانی واقعی باید مشهدی باشد».

زیارت امام رضا (ع) به روش قاجاری ها! -  سفر مشهد؛ 10 روز رفت، 10روز برگشت!

سفر عمومی، سفر خصوصی!

در گذشته که سفر مشهد طولانی بود و خطرها داشت شروع سفر این گونه بود: «هر مسافری که قصد سفر به مشهد را می کرد جارچی و اهالی محل برای بدرقه اش هم قدم می شدند و برایش آش پشت پا می پختند. زمانی هم که از مشهد برمی گشت برایش قربانی می کردند، ولیمه می دادند و عبارت مشهدی را هم پیشوند اسمش می کردند».

سفر هم معمولا با کاروان های زیارتی و تجارتی انجام می شد و این گونه بود: «اغلب سفرها به صورت گروهی و با سرعت کم به همراه کاروان های تجارتی یا کاروان های مسافرتی که توسط چاروادارها هدایت می شد، انجام می گرفت. سفر در روز انجام می شد و هر روز معمولا یک منزل یا شش فرسخ معادل ۳۶ کیلومتر راه طی می شد و شب را در مکانی استراحت می کردند و روزهای بعد سفر را به همین ترتیب ادامه می دادند تا به مقصد برسند... در این سفرها از کجاوه یا محمل و حیواناتی نظیر شتر، اسب یا الاغ به عنوان وسیله حمل و نقل استفاده می کردند...

سفر دسته جمعی مزایای زیادی برای مسافران داشته است، از جمله اینکه در مقابل دزدها و راهزن ها بهتر می توانستند از خود دفاع کنند، در مشکلات می توانستند به هم کمک کنند، در بیماری ها مراقب هم بودند، در تهیه خوراک به هم کمک می کردند و هزینه های سفر را بین خود تقسیم می کردند. در طول سفر نیز دوست و مونس هم بودند... عده ای اسب و الاغ و قاطر خودشان را داشتند، برخی از مسافران آن ها را اجاره می کردند یا قافله دار در اختیار آن ها می گذاشت و عده دیگر با کجاوه و تخت روان همراه قافله می شدند. این قافله ها را قافله داری به نام حمله دار، هدایت و سرپرستی می کرد. برخی از مسافران بدون زاد و توشه سفر می کردند و تنها لنگی به همراه داشتند که یا زیرشان می انداختند یا به عنوان بالاپوش از آن استفاده می کردند. سایر اعضای کاروان به این همسفران کمک می کردند...

در موقع حرکت که معمولا ساعت سه یا چهار صبح بوده قاطرها و شترها را بار می کردند. از صدای زنگوله حیوانات، مسافران هم بیدار می شدند و خود را برای رفتن آماده می کردند».

روش دیگر سفر این بود که زائران خودشان می رفتند و سفرشان عمومی نبود و خصوصی بود و این گونه بود: «یک خانواده یا چند نفر، بعد از اینکه اسب و اثاث مختصری تهیه می کردند با یک چاروادار قرارداد می بستند تا آن ها را هدایت کند. در واقع کاروان هایی خصوصی تشکیل می دادند و سفرشان آزادانه تر و بی قید و شرط بود. یکی از مزیت های این نوع از سفر آزادی عمل از نظر زمان حرکت، سرعت حرکت، انتخاب مسیر و مقدار راهی بود که گروه باید در یک روز طی می کرد».

زیارت امام رضا (ع) به روش قاجاری ها! -  سفر مشهد؛ 10 روز رفت، 10روز برگشت!

زیارت ناصرالدین و شعر زیبایش

از سفر خراسان در ایام قدیم سفرنامه هایی نیز مانده است که اهل ذوق نوشته اند و از همه جالب تر سفرنامه ناصرالدین قاجار است و تشبیه زیبایی که از حرم دارد. این هم بخشی از سفرنامه ناصرالدین از زیارت حرم رضوی که خودش شرح حال است از ایران دوران قاجار و وضعیت حرم رضوی: «سوار کالسکه شده راندیم رو به شهر. یک فرسنگ و نیم راه بود الی شهر، نیم فرسنگ هم الی حرم مبارک. دو فرسنگ راه می شد... راندیم به باغات رسیدیم. به کاروان سرای باباقدرت رسیدیم.

جمعیت پیشوازی از هرجور خیلی بود. مردم مشهد هزار جور بودند، از هر طایفه. خلاصه نزدیک شهر سوار اسب شده، با سپه سالار صحبت کنان می راندیم. از دروازه پایین خیابان وارد شدیم... خیلی راه راست راندیم تا رسیدیم دم بست، آن جا پیاده شده، علم های حضرت را آوردند بوسیدم. زیر نقاره خانه حضرت که بسیار مرتفع و بنای عالی است، جقّه را برداشته، کلاه متعارفی سر گذاشته داخل صحن شدیم؛ یعنی داخل بهشت شدیم. از آن جا اطاق به اطاق، صحن به صحن، تا وارد ضریح مبارکه شدیم. همه نوکرها بودند. حالتی دست داد که به وصف نمی آید. ان شاءالله نصیب همه مسلمین...

بعد از زیارت رفتم مسجد گوهرشاد و غیره را تماشا کرده، در سر قبر نایب السلطنه مرحوم فاتحه خوانده، برگشتیم از صحن بیرون رفته، از بالاخیابان سوار اسب شده راندیم برای ارک. خیلی راه، به قدر نصف فرسنگ راه بود. نوکرها پیاده آمدند، از باغات خوب گذشتم، عمارات عالیه و غیره، تا رسیدیم به ارک. حوض خانه سرپوشیده خوبی داشت. رفع گرما و خستگی را کرده آسوده شدیم. میوه آلوچه خوردیم.

طرفین خیابان های شهر دکاکین و خانه و باغ است و نهر بزرگی از وسط می گذرد. آب زیاد دارد».

مشهور است که یک بار هم ناصرالدین بنا به نذری که برای شفا از بیماری داشت به زیارت حرم رضوی رفت و آنجا ۱۵ روز کفشداری کرد و چون طبع شعر داشت یک شعر بسیار زیبا هم سرود که بالای کفش کن حرم مطهر کتیبه شد:

کجا هوای شهنشاهی زمین دارم
که کفشداری سلطان هشتمین دارم

سزد که فخر کنم بر شهان به روز جزا
به کفشداری سلطان دین امام  رضا (ع)

زیارت امام رضا (ع) به روش قاجاری ها! -  سفر مشهد؛ 10 روز رفت، 10روز برگشت!

پایان پیام/

منبع : خبرگزاری فارس

اخبار گوناگون در برخط